Milieu: milieunieuws, milieukennis, milieuprofessional

Hormoonontregelende stoffen zijn stoffen die het hormonale systeem zodanig kunnen beïnvloeden dat nadelige effecten optreden op het gebied van reproductie, ontwikkeling, gedrag en immuunsysteem.

Relevantie
De effecten van hormoonontregelende stoffen kunnen van invloed zijn op het voortbestaan van een populatie en daarmee op het goed functioneren van een ecosysteem.

Uitwerking
Er bestaat een aantal stoffen dat als hormoonontregelend is aangemerkt. Enkele voorbeelden zijn:

• Bestrijdingsmiddelen, zoals dimethoaat, atrazine en endosulfan
  
• Monocyclische aromatische koolwaterstoffen, zoals styreen
  
• Gehalogeneerde koolwaterstoffen, zoals PCB's en dioxines
  
• Weekmakers van kunststoffen, zoals ftalaten en bisfenol A
  
• Detergenten en hun afbraakproducten, zoals alkylfenolen en hun ethoxylaten
  
• Tributyltinverbindingen, zoals tributyltin-kation
  
• Enkele zware metalen, zoals lood en kwik
  
• Synthetische hormonen, zoals ethinyloestradiol
  

Ten aanzien van bovenstaande stoffen zijn aanwijzingen gevonden die duiden op een hormoonverstorende werking. Een aanzienlijk deel van deze stoffen wordt op grote schaal geproduceerd en kan - weliswaar in zeer geringe hoeveelheden - in het milieu terechtkomen.

Een speciale groep hormoonontregelende stoffen wordt gevormd door de exogene oestrogenen, die met name effect hebben op de voortplantingsorganen. Voorbeelden van exogene oestrogenen zijn:

• Sommige bestrijdingsmiddelen
  
• Sommige weekmakers
  
• Sommige persistente organochloorverbindingen
  

Men kan op verschillende manieren blootgesteld worden aan stoffen met een oestrogene werking:

• Door inname van medicijnen, zoals ‘de pil' en post-menopauzetherapie
  
• Door de vorming van oestrogene stoffen door het lichaam zelf (endogene productie)
  
• Door inname van stoffen met een oestrogene werking via voedingsgewassen
  
• Door blootstelling aan oestrogene milieuverontreinigende stoffen die onder meer voorkomen in sommige weekmakers, sommige bestrijdingsmiddelen en sommige persistente organochloorverbindingen zoals dioxine
  

Hormoonverstorende stoffen kunnen verschillende negatieve effecten hebben, zowel voor mens en dier als voor het aquatisch milieu.

Voor de mens geldt dat ontregeling van de hormonen kan leiden tot verstoring van ontwikkeling, gedrag en voortplanting.

Voor dieren geldt dat hormoonontregelende stoffen weinig soortspecifiek zijn en dat diverse soorten dieren negatief kunnen worden beïnvloed. Daardoor kunnen op vele plaatsen in ecosystemen verstoringen in structuur en functie optreden.

Voor verschillende bronnen van oestrogene stoffen geldt inmiddels internationale regelgeving; dat is o.a. het geval voor (een aantal):

• Bestrijdingsmiddelen
  
• Weekmakers
  
• Persistente organochloorverbindingen
  

Gerelateerd factsheet
Bestrijdingsmiddelenwet

Link
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu